با تولید و پخش ترانه ی « تصور كن » كه باید به جرات لقب شاهكار ترانه های موجود را به آن داد بحث و زمزمه هایی پیش آمد مبنی بر این كه سیاوش قمیشی برای اولین بار دست به ایجاد اثری سیاسی زده و مسیر جدیدی برای آثار خود باز نموده است . با تحلیلی كه در پست های قبلی در مورد این ترانه داشتیم كاملا واضح بود كه این اثر یك اثر كاملا استثنایی و در عین حال دارای پیچ و خم های فراوانی است و علاوه بر زیبا بودن ، نقش سیاست به خوبی در آن مشهود است و علنا از وا‍ژگان آلوده به سیاستِ روز استفاده شده كه تمایز آنرا برای یك انسان عامی هم آسان می كند . اما اینكه این اثر اولین كار به اصطلاح سیاسی قمیشی است یك برداشت كاملا اشتباه و بر اساس اطلاعات ناقص شنوندگان موزیك قمیشی است كه به دقت آثار او را گوش نداده اند و لابلای مفاهیم آن گام برنداشته اند . عده ای این موضوع را فهمیده و برای رفع این اشتباه ترانه های دیگر قمیشی را به یادمان آوردند كه درون مایه ای از سیاست دارند . در مجموع اگر در وبلاگ هایی كه در مورد قمیشی مطلب می نویسند بگردید خواهید دید كه علاوه بر ترانه ی « تصور كن » از دو یا سه ترانه ی دیگر نام برده اند كه آنرا جزء ترانه های سیاسی قمیشی تقسیم بندی كرده اند و این نام این سه ترانه چیزی نیست جز « قصه ی امیر » ، «پرنده های قفسی» و « نفس بكش » . اما اكنون ما در بررسی ذیل به تفكیك كامل آثار قمیشی می پردازیم تا ببینیم كه این گفته ها تا چه حد صحت دارد ، كدام یك از آثار قمیشی سیاسی هستند و چگونه می توان آنها را شناخت .



¤ ترانه ی « قصه ی امیر » از آلبومی به همین نام كه بوضوح از یك زندانیِ در انتظار محاكمه همراه با یك مجازات سخت ( اعدام...) صحبت می كند . با شنیدن جملات و كلمه های موجود در این ترانه بهتر می توان قدرت آن را درك كرد :

« مثل آزادی تو زندون »

« توی زندون میكنه جون / مرده با همت میدون / توی فكر رای فرجام امیره »

« نداره حتی رفیقی »

« درد دیدن و نگفتن »« نمی دونه »



¤ ترانه ی « پرنده های قفسی » از آلبوم « حكایت » كه ترانه ی است كم نظیر و اما دارای كنایه و ایهام های بسیار كه معانی گسترده ای از آن بیرون می آید و دارای جمله هایی است كه ارزش معنایی والایی دارند ، در زیر به گوشه هایی از این جمله ها توجه كنید :

« هر كی بریزه شاهدونه / فكر می كنن خداشونه »

« این همه نعمت اما / همیشه بی نصیبن »

« قفس به این بزرگی كاشكی پرنده بودم / مهم نبود پریدن ولی برنده بودم »

« فرقی نداره وقتی ندونی و نبینی / غصت میگیره وقتی می دونی و می بینی »



¤ ترانه ی « ایرونی » از آلبوم « شكوفه های كویری » یك ترانه ی كاملا سیاسی كه در قالب ناسیونالیسم ( ملی گرایی ) جای می گیرد. ترانه ای كه با ترانه ی « تصور كن » اصلاح شد و از ناسیونالیسم به اینترناسیونالیسم یا جهان وطنی تغییر صحیحی در پیش گرفت :

« هیچكی مثل ایرونی نمیشه »



¤ ترانه ی « لعنت » از آْلبوم « بی سرزمین تر از باد » با اعتراض به محدودیت ها :

« هم غصه بخون با من / تو این قفس بی مرز / لعنت به چراغ سرخ / لعنت به چراغ سبز »



ترانه ی « نفس بكش » از آْلبوم « بی سرزمین تر از باد » با مضمون یافتن روزنه ای برای آزادی بیان :

« مزرعه دزدیدنی نیست » « نفس بكش / اینجا نفس غنیمته / توی سكوت مزرعه صدای تو یه نعمته »



¤ ترانه دیگری با نام «مرد خدا» از آلبوم « حادثه » هم چنین ترانه های « رنگ دیروز » و « قرن ما » نیز در این جداسازی ما جای می گیرد :

« در میكده هم خدای بینی / با مرد خدا اگر نشینی »

« قرن ما ، قرن آتش نیست / قرن یك هوای تازه است / فكر ها را شستشویی لازم است »

« از سیاهی تا سپیدی را سفر باید كنی »

« خرسند شدیم از اینكه امروز /رنگی دگر است نه رنگ دیروز / تا شب نشده رنگ دگر شد / گفتند از این نكته هزار نكته بیاموز »



¤ یكی دیگر از ترانه هایی كه شنوندگان موسیقی قمیشی از آن غفلت كرده اند ترانه ای است به نام « هوای خونه » در آلبومی كه همین نام را در خود نگه داشته است . ترانه ای كه شاید بتوان تحلیل ها و مطالب بسیاری در مورد آن نوشت . اگر شما به این ترانه گوش دهید می توانید نشانه هایی بس زیبا را در آن بیابید كه گفته های من مبنی بر سیاسی بودن آن را تایید كند . نشانه هایی مثل :

« عقاب تیز پر دشت های استغناء »

« صدای زمزمه ی عاشقانه آزادی »

« بگو اگر چه به جایی نمیرسد فریاد / كلام حق دم شمشیر می شود گاهی »



البته باید توجه داشت كه در نظر گرفتن كلمه ی سیاسی برای این ترانه ها تنها به مفهوم عام امكان پذیر است و نمی توان با یك مفهوم اختصاصی از سیاست چنین كلمه ای را به آنها نسبت داد . باید دانست آنچه كه ما اینجا به نام ترانه های سیاسی یاد كردیم ترانه هایی هستند كه بیشتر به آزادی و انسانیت اشاره دارند . با تعریفی كامل تر می توان گفت این چند ترانه ، ترانه هایی سیاسی اجتماعی هستند كه نقش سیاست در آنها پر رنگ تر و مشهود تر است .اما حال می خواهیم ترانه های سیاسی اجتماعی را نام ببریم كه نقش سیاست در آنها كمرنگ شده و در عوض عنصر اجتماعی وضوح و برتری بیشتری پیدا كرده است .


¤ یكی از این ترانه ها ترانه ای است به نام « چه دردیست » كه به نوعی به دو چهره بودن انسان در نزد خود و دیگران اشاره دارد ، ترانه ای كه شاید در مفهوم ، قرابت زیادی با ترانه ی «نقاب» دارد :

« برای دیگران چون كوه بودن / ولی در گوشه ای تنها نشستن »




¤ ترانه ی « جزیزه » از آلبوم « هوای خونه » كه به گیر افتادن در بن بست و نابودی اشاره دارد:

« تو ندیدی چه غریبه جزیره / یه خاكه توی آب اسیره / همیشه تو هراس مرگه / كه روزی زیر آب نمیره »



¤ ترانه ی « بچه ها » از آلبوم « حكایت » :

«ای فلانی دو سه خطی بنویس / ساده تر رنگین تر »



¤ ترانه ی « چوپان » از همین آلبوم كه به موضوع زندگی و روزمرگی و در ضمن آگاهی اشاره می كند :‌« آزادی به از بند / چه با لبخند چه بی لبخند »



¤ ترانه « از ماست كه بر ماست » از آْلبوم « خواب بارون » . داستان سدی است كه مردم بر اثر اینكه خوشی زیر دلشون زنده آنرا می شكنند و زندگی خود و دیگران را ویرانه می كنند .

« یه دشت سرسبز / یه رود پر آب / یه سد محكم داشتیم تو سیلاب / ما از خوشی ها دلامون آزرد / سدُ شکستیم دنیا رو آب برد »



¤ ترانه ی « نقاب » از آْلبوم « نقاب » كه محتوای آن از اسمش كاملا آشكار است :

« هر كسی هستی یه دفعه/ قد بكش از پشت نقاب/از رو نوشته حرف نزن/رها شو از پیله خواب »

« نقش یك دریچه رو میله ی قفس بكش / برای یكبار كه شده جای خودت نفس بكش »



¤ ترانه ی « محبوبه ی شب » از آلبوم « روزهای بی خاطره » :

« اگه محبوبه رو تو گلدون بكارن / همه اطافشو خار و خس بذارن / اگه دیوار بكشن دور وجودش / اگه تهمت بزنن به تار و پودش / عطر محبوبه ی شب پشت هر دیوار سنگی راه داره »



حال دانستیم بر خلاف آنچه می پنداشتیم محتوای سیاست در كارهای قمیشی زیاد است گرچه خود را به شكلی ماهرانه در تار و پود كلمات و جملات مخفی كرده .